Δευτέρα, 15 Απριλίου 2019

ΕΝΟΤΗΤΑ 42. Πολιτικές διαστάσεις της κρίσης



42. Πολιτικές διαστάσεις της κρίσης from Kvarnalis75

                                  ΑΣΜΑ ΑΣΜΑΤΩΝ (Ιακ. Καμπανέλης-Μίκης Θεοδωράκης)




ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ


Η πολιτική-ιδεολογική κρίση του Μεσοπολέμου:
·         Μετά την οικονομική κρίση του 1929, οι άνθρωποι άρχισαν να δυσπιστούν απέναντι στα φιλελεύθερα δημοκρατικά πολιτεύματα.
·         Ιδεολογικά επικρατούν και ανταγωνίζονται μεταξύ τους δύο αντίθετες θεωρίες οικονομικής και κοινωνικής οργάνωσης: ο κομμουνισμός και ο φασισμός.

Η Σοβιετική Ένωση υπό τον Στάλιν
Ο Στάλιν υιοθέτησε μια συγκεντρωτική πολιτική, που αποτελούσε στρέβλωση των αρχών του σοσιαλισμού (σταλινισμός). Βασικά σημεία της ήταν:
·         Οικονομική πολιτική αυστηρά ελεγχόμενη με έμφαση στην εκβιομηχάνιση, που οδήγησε σε σημαντική βιομηχανική ανάπτυξη την περίοδο 1928-1941.
·         Συγκέντρωση όλων των εξουσιών στην κορυφή της κρατικής ηγεσίας.
·         Μετατροπή του κομμουνιστικού κόμματος σ΄ έναν συγκεντρωτικό μηχανισμό. 

Ο φασισμός στην Ιταλία
·         Το Μάρτιο του 1919 εμφανίστηκε το Εθνικό Φασιστικό Κόμμα του Μπενίτο Μουσολίνι, το οποίο εκμεταλλευόμενο την οικονομική και κοινωνική κρίση επιδίωκε να συσπειρώσει γύρω του  τους δυσαρεστημένους πολίτες.
·         Ένοπλες ομάδες φασιστών άρχισαν να τρομοκρατούν και να δολοφονούν κομμουνιστές, σοσιαλιστές και συνδικαλιστές.
·         Στις 28 Οκτωβρίου 1922 εκατό χιλιάδες φασίστες πραγματοποίησαν την πορεία προς τη Ρώμη με επικεφαλής το Μουσολίνι, ο οποίος μέχρι το τέλος του 1926 έθεσε την Ιταλία υπό τον απόλυτο έλεγχό του. 
·         Τα χαρακτηριστικά του φασιστικού καθεστώτος του Μουσολίνι:
Ø  Είχε τα πάντα υπό τον έλεγχό του.
Ø  Φυλάκιζε ή δολοφονούσε τους πολιτικούς που θεωρούνταν επικίνδυνοι.
Ø  Αντικατέστησε τις επαγγελματικές ενώσεις και τα εργατικά συνδικάτα με συντεχνίες που ελέγχονταν από το φασιστικό κόμμα.
Ø  Χειραγωγούσε τους νέους εντάσσοντάς τους στη φασιστική νεολαία.
Ø  Προπαγάνδιζε τα φασιστικά ιδεώδη μέσω του Τύπου, του ραδιοφώνουκαι του αθλητισμού.           

Ο ναζισμός στη Γερμανία
·         Το Εθνικοσοσιαλιστικό Γερμανικό Εργατικό Κόμμα, που είχε ιδρυθεί το 1919 από τον Αδόλφο Χίτλερ, υποστήριζε ότι στη θέση της δημοκρατίας θα έπρεπε να επικρατήσει μια «Νέα Τάξη», στην οποία κυρίαρχη θέση θα είχαν οι Γερμανοί.
·         Το Ναζιστικό Κόμμα κέρδισε σταδιακά πολλούς οπαδούς από τα χαμηλά κοινωνικά στρώματα.
·         Ισχυροί Γερμανοί κεφαλαιούχοι, για να εμποδίσουν την άνοδο των κομμουνιστών, αποφάσισαν να ενισχύσουν τον Χίτλερ, ο οποίος έγινε καγκελάριος της Γερμανίας.
·         Οι ναζί πυρπόλησαν τη γερμανική βουλή, ενοχοποίησαν τους κομμουνιστές και ο Χίτλερ έγινε αρχηγός του κράτους (Φύρερ).
·         Τα χαρακτηριστικά του χιτλερικού καθεστώτος:
Ø  Διέλυσε τα άλλα κόμματα και το μόνο κόμμα στη βουλή ήταν το ναζιστικό.
Ø  Κυρίαρχες τακτικές του ήταν η χειραγώγηση των νέων και η προπαγάνδα.
Ø  Φανάτιζε το γερμανικό λαό με συγκεντρώσεις εκατομμυρίων οπαδών.
Ø  Έκαιγε τα μη αρεστά βιβλία , ενώ πολλοί διανοούμενοι έφυγαν από τη χώρα.
Ø  Εφάρμοσε ρατσιστική πολιτική.

Φασισμός και δημοκρατία στην υπόλοιπη Ευρώπη
·         Στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες επιβλήθηκαν καθεστώτα φασιστικού τύπου.
·         Ως αντίσταση στο φασισμό δημιουργήθηκαν σε πολλές χώρες τα Λαϊκά Μέτωπα, που ήταν συμμαχίες φιλελεύθερων και αριστερών κομμάτων.
·         Στη Γαλλία και στην Ισπανία σχηματίστηκαν κυβερνήσεις λαϊκών μετώπων, που γρήγορα όμως έχασαν την εξουσία.

Πέμπτη, 4 Απριλίου 2019

ΕΝΟΤΗΤΑ 38. Ο μικρασιατικός πόλεμος (1919-1922)


.





Ο Μικρασιατικός  πόλεμος  (1919-1922)
Η ελληνική διοίκηση της Μικράς Ασίας
Ø Ο Βενιζέλος αποστέλλει ύπατο αρμοστή στη Μικρά Ασία τον έμπειρο στη διοί­κηση, νομομαθή Αριστείδη Στεργιάδη. Εντολή προς αυτόν: ισοτιμία απέναντι σε όλους τους κατοίκους.
Ø Στην πολιτική του Στεργιάδη και στον ίδιο προσωπικά αντιτάχθηκαν:
-          η ελληνική στρατιωτική ηγεσία,
-          ο μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος,
-          ορισμένοι Έλληνες της Μικράς Ασίας.
Ø Η διοίκηση Στεργιάδη επιτέλεσε έργο σχετικά με την εκπαίδευση, την υγεία, την οικονομία και το προσφυγικό.
Οι επιχειρήσεις του ελληνικού στρατού έως το καλοκαίρι του 1920
Ø Οι Τούρκοι κλιμακώνουν τις επιθέσεις κατά των ελληνικών θέσεων.
Ø Ο ελληνικός στρατός, με άδεια των συμμάχων, επεκτάθηκε σε βάθος 100-150 χλμ.
Η απόρριψη της συνθήκης των Σεβρών από το τουρκικό κί­νημα αντίστασης
Ø Οι ελληνικές στρατιωτικές επιτυχίες συντελούν στην υπογραφή της συνθήκης των Σεβρών (καλοκαίρι του 1920). Οι κεμαλικοί απορρίπτουν τη συνθήκη. Οι σύμμαχοι υποχωρούν.
Οι εκλογές του 1920 και η επάνοδος του Κωνσταντίνου
Μετά τη συνθ. των Σεβρών
Ø Ο Βενιζέλος δέχεται δολοφονική επίθεση στο Παρίσι από απότακτους αξιω­ματικούς (1920). Εκδικούμενοι οι βενιζελικοί δολοφονούν τον Ίωνα Δραγούμη.
Ø Επιστρέφοντας ο Βενιζέλος ελαφρά τραυματισμένος στην Ελλάδα,         προκηρύσσει εκλογές.
Εκλογές
Ø Οι εκλογές διενεργούνται το Νοέμβριο του 1920. Κύριοι εκλογικοί αντίπαλοι:
-          το κόμμα των Φιλελευθέρων,
-          η αντιβενιζελική συμμαχία με ηγέτη το Δημήτριο Γούναρη.
Ø Εκλογικό αποτέλεσμα: πλήρης επικράτηση των αντιβενιζελικών.
Ø Μετά την αποτυχία, ο Βενιζέλος αναχωρεί για τη Γαλλία. Λόγοι της αποτυχίας του Βενιζέλου και του κόμματος του:
-      κόπωση από τους συνεχείς πολέμους (Βαλκανικοί, Α' Παγκόσμιος, Μικρασιατικός),
-      υποσχέσεις των αντιβενιζελικών για τερματισμό του πολέμου,
-      ταύτιση των αντιβενιζελικών με τους βασιλικούς.
Επάνοδος του Κωνσταντίνου
Ø Ο γιος του Κωνσταντίνου Αλέξανδρος, που εκτελεί χρέη βασιλιά, πεθάνει αιφ­νίδια.
Ø Διενεργείται δημοψήφισμα σχετικά με την επάνοδο ή όχι του Κωνσταντίνου.
Ø Ως αποτέλεσμα -προϊόν και νοθείας- το Δεκέμβριο του 1920 ο Κωνσταντίνος επιστρέφει στην Ελλάδα.
Διπλωματικές επιτυχίες του τουρκικού κινήματος αντίστασης
Ø Η επιστροφή του βασιλιά, ανεπιθύμητου στις Δυνάμεις, συντελεί (προσχηματι­κά) στην αναθεώρηση της στάσης τους απέναντι στην Ελλάδα.
Ø Αντίθετα, ο Κεμάλ ενισχύει τη θέση του με την υπογραφή συμφωνιών με τη Σο­βιετική Ένωση, τη Γαλλία και την Ιταλία, το Μάρτιο του 1 921.
Ø Γάλλοι και Ιταλοί αποχωρούν από τη Μικρά Ασία έναντι ανταλλαγμάτων. Μοναδικό στήριγμα της Ελλάδας παραμένει η αγγλική διπλωματία.
Οι εξελίξεις έως τον Αύγουστο του 1922
Συνέχιση του πολέμου
Ø Αντίθετα με τις προεκλογικές υποσχέσεις, η νέα κυβέρνηση συνεχίζει, επιτείνο­ντας και εντείνοντας τον πόλεμο. Ο στρατός φτάνει έως έξω από την Άγκυρα (καλοκαίρι 1921)
Ø Υποχωρεί, όμως, στη γραμμή Αφιόν Καραχισάρ-Κιουτάχειας-Εσκί Σεχίρ, όπου παραμένει καθηλωμένος για ένα χρόνο.
Τα προβλήματα εντείνονται
Ø Στο εσωτερικό της Ελλάδας τα οικονομικά προβλήματα οξύνονται.
Ø Το Μάρτιο του 1922, ο Παπαναστασίου και οι συνεργάτες του δημοσιεύουν το«Δημοκρατικό Μανιφέστο», στο οποίο καταλογίζουν βαρύτατες ευθύνες στο βασιλιά.
Ø Η Ελλάδα αδυνατεί να επιτύχει έντιμη απαγκίστρωση από τη Μικρά Ασία.
Η κατάρρευση
Ø Στις 1 3 Αυγούστου 1 922 αρχίζει η τουρκική αντεπίθεση. Η ελληνική άμυνα κα­ταρρέει και ο στρατός υποχωρεί, παρασύροντας και πλήθη προσφύγων.
Ø Στις 27 Αυγούστου 1922, οι κεμαλικοί μπαίνουν στη Σμύρνη και την πυρπολούν.

Τρίτη, 2 Απριλίου 2019

ΕΝΟΤΗΤΑ 37. Το τουρκικό εθνικό κίνημα







Το τουρκικό εθνικό κίνημα
Γέννηση και οργάνωση του τουρκικού εθνικού κινήματος
Λόγοι δημιουργίας του κινήματος
Ø Η ταπείνωση εξαιτίας της κατάληψης της Οθωμανικής αυτοκρατορίας από στρατεύματα της Αντάντ.
Οργάνωση και επέκταση του κινήματος
Ø Ο Μουσταφά Κεμάλ (1 881-1938) φτάνει στις ανατολικές περιοχές.
Ø Σε σύσκεψη στην Αμάσεια, τον Ιούνιο του 191 9, ο Κεμάλ καθορίζει ως στόχο τη δημιουργία τουρκικού εθνικού κράτους.
Ø  Στο Ερζερούμ και τη Σεβάστεια (Σεπτέμβριος 1919), πραγματοποιούνται δύο συνέδρια εθνικιστών, τα οποία:
-          επικυρώνουν τους όρους της Αμάσειας,
-          διατυπώνουν τις βάσεις μίας εθνικής διακήρυξης.
Ø Ο σουλτάνος και Δυνάμεις αντιδρούν κηρύσσοντας τον Κεμάλ στασιαστή και το εθνικό κίνημα ανταρσία.
Ø Έδρα του εθνικού κινήματος ορίζεται η Άγκυρα.
Ø Στις εκλογές του 1920, οι κεμαλικοί πλειοψηφούν και επιβάλλουν το Εθνικό Συμβόλαιο, όπως ονομάστηκε πλέον η εθνική διακήρυξη.
Ø Οι Βρετανοί αντιδρούν, διαλύοντας τη Βουλή (Μάρτιος 1920).
Ø Ο Κεμάλ συγκαλεί στην Άγκυρα την Α' Μεγάλη Εθνοσυνέλευση της Τουρκίας, η οποία ψηφίζει νέο σύνταγμα. Σύμφωνα με αυτό:
-          η χώρα μετονομάζεται σε Τουρκία,
-          καταργείται το θρησκευτικό κράτος και θεσπίζεται το κοσμικό,
-          η νομοθετική εξουσία ασκείται από τη Μεγάλη Εθνοσυνέλευση.
Ø Ο Κεμάλ αναδεικνύεται αρχηγός του κράτους και πρωθυπουργός.
Διάλυση του ποντοαρμενικού κράτους
Ø Το Νοέμβριο του 1920, ο κεμαλικός στρατός διαλύει το ποντοαρμενικό κράτος.
Ø Στη συνέχεια στρέφονται στη Μικρά Ασία. Η σύγκρουση Ελλήνων και Τούρκων γίνεται πλέον καθαρά εθνική.

Πέμπτη, 28 Μαρτίου 2019

ΕΝΟΤΗΤΑ 36. Ο ελληνισμός της δυτικής Μικράς Ασίας και του Πόντου









Ο ελληνισμός της δυτικής Μικράς Ασίας και του Πόντου
Ο ελληνισμός της δυτικής Μικράς Ασίας
Ø Έλληνες διάφορων περιοχών μεταναστεύουν στη Μικρά Ασία, στα μέσα του 19ου αιώνα.
Ø Η ελληνική παρουσία στη Μικρά Ασία έγινε ιδιαίτερα ισχυρή, αν και μόνο στην πόλη της Σμύρνης οι Έλληνες αποτελούσαν την πλειονότητα (400.000 περί­που).
Ø Οι ελληνορθόδοξες κοινότητες αντιπροσωπεύονταν από τους ηγέτες τους. Ισχυρός υπήρξε ο ρόλος και των αρχιερέων.
Ø Κυριότερη ενασχόληση των Ελλήνων ήταν το εμπόριο.
Ø Η Σμύρνη ήταν κέντρο:
-       οικονομικό (εμπορικοί οίκοι, τράπεζες, ναυτιλιακές επιχειρήσεις),
-       εκπαιδευτικό (Ευαγγελική Σχολή, Ομήρειο, Κεντρικό Παρθεναγωγείο),
-       πολιτιστικό (τυπογραφεία).
Ο ελληνισμός του Πόντου
Ø Από το 1876 (παραχώρηση συντάγματος από τον Αβδούλ Χαμίτ Β'), παρατη­ρείται βελτίωση της κατάστασης των ελληνορθόδοξων κοινοτήτων στον Πόντο.
Ø Μεγάλα εμπορικά κέντρα ήταν η Τραπεζούντα, η Κερασούντα και η Σαμψούντα. Ονομαστό εκπαιδευτήριο υπήρξε το Φροντιστήριον της Τραπεζούντας.
Οι διωγμοί του μικρασιατικού ελληνισμού
Ø Η επανάσταση των Νεότουρκων (1908), φέρει την επιδείνωση της κατάστα­σης του μικρασιατικού ελληνισμού.
Ø Η υποχρέωση κατάταξης στο στρατό και των Ελλήνων (κάτω των 45 ετών) τους ωθεί να καταφύγουν στην Ελλάδα (150.000).
Ø Κατά τους Βαλκανικούς πολέμους και τον Α' Παγκόσμιο πόλεμο, περίπου 150.000 Έλληνες των μικρασιατικών παραλίων εκτοπίζονται στην Ανατολία (ενδοχώρα της Τουρκίας).
Ø Στα τάγματα εργασίας οδηγούνταν άντρες άνω των 45 ετών.
Ø Εξοντώθηκαν τότε συνολικά 250.000 Έλληνες. Από τους Έλληνες του Πόντου (500.000)  οι 235.000 εξορίστηκαν, εκ των οποίων 80.000 κατέφυγαν στη Ρωσία.
Η κίνηση αυτονόμησης  στον Πόντο
Ø Στο τέλος του Α' Παγκόσμιου πολέμου εκδηλώθηκε αυτονομιστική κίνηση των Ελλήνων στον Πόντο.
Ø Τον Ιανουάριο του 1920, ιδρύθηκε ομόσπονδο ποντοαρμενικό κράτος, το οποίο όμως υπήρξε βραχύβιο.